Özel Eğitim Rehberi

Özel Eğitim

Yazı İçeriği

Özel eğitim; fiziksel, zihinsel, iletişimsel, sosyal ve duygusal gelişimlerindeki özellikler nedeniyle normal gelişimden farklılık gösteren ve normal eğitim-öğretimden yararlanamayan, kısmen yararlanan veya yararlandığı hâlde destek programları ile eğitimlerini devam ettirebilen bireyler için; özel olarak yetiştirilmiş personel tarafından ekip anlayışıyla sunulan özel yöntem ve araçlarla gerekirse özel mekanlarda her özel gereksinimli grup için farklı olarak geliştirilmiş özel programlarla verilen eğitimdir. Daha kapsamlı bilgi edinmek için özel eğitim nedir sayfamızı da ziyaret edebilirsiniz.

Özel Eğitim ve Rehabilitasyon

Özel eğitim ve rehabilitasyonda özel eğitime ihtiyacı olan bireyler açıklanırken birçok kavrama gerek duyulmaktadır. Temel kavramların sonrasında özel eğitime ihtiyacı olan bireyin kim olduğu, yaygınlık oranları, sınıflandırılması, nedenleri, bu bireylere sağlanan hizmetler ve özel eğitim personeli, yasal düzenlemeler ve özel eğitimin tarihçesi bu bölümde yer alacaktır.

Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği

Özel eğitim hizmetleri yönetmeliği Millî Eğitim Bakanlığı tarafından ilgili STK’lar, Üniversitelerle ve ailelerle iş birliği yapılarak resmî gazete yayınlanır. Özel eğitim hizmetleri yönetmeliğinin en son haline  http://mevzuat.meb.gov.tr/dosyalar/1963.pdf  linkinden ulaşılabilir.

Özel özel eğitim ve rehberlik hizmetleri yönetmeliği 2021’deki en güncel haline https://orgm.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2020_06/24163215_ozel_eYitim_yonetmeliYi_son_hali.pdf linkinden ulaşılabilir.

Özel Eğitim Öğretmenliği Nedir?

Özel eğitim öğretmenliği, herhangi bir zihinsel, duygusal ya da fiziksel engeli olan bireylerin eğitim hayatlarına kesintisiz devam edebilmeleri için kalifiye hale gelmiş öğretmenlerin yetiştirilmesini amaçlayan akademik bir disiplindir.

Özel Eğitim Öğretmenleri, alışılagelmiş öğretmenlik tekniklerinin yetersiz kaldığı noktalarda almış oldukları eğitimleri ışığında ihtiyaç duyan öğrencilere uygulayarak onların öğrenimlerinde fayda sağlarlar.

Özel Eğitim Öğretmenliği, üniversitelerde Eğitim Fakültesi bünyesinde eğitimi verilmekte olan ve yalnızca Sözel puan türüne göre öğrenci kabul eden 4 yıllık bir lisans bölümüdür.

Özel Eğitim Öğretmenleri, ihtiyaç sahibi vatandaşlara eğitim vererek onlara zihinsel, duygusal ya da fiziksel eksikliklerini hissettirmeden eğitim verebilmektir.

Özel Eğitimde Öğretim Yöntemleri

Okuma yazma öğretimi, bireylerin sahip olduğu zihinsel, duygusal, davranışsal ve bilişsel becerilerinde önemli değişikliklerin olmasında etkilidir.

Hazırlanan Türkçe, özel eğitime gereksinim duyan bireylere etkili okuma becerisi kazandırarak Türkçeyi etkili ve doğru kullanma becerisi kazandırmayı amaçlamaktadır.

Programa başlamadan özel eğitime gereksinim duyan bireylerin sahip olduğu bilgi, beceri ve yeteneklerin doğru ölçüm araçlarıyla belirlenir daha sonra eğitim sürecine başlanılır.

Özel eğitime gereksinim duyan bireylerin ek özrünün (Görme, işitme vb.) var olup olmadığı dikkate alınarak eğitime başlanılmaktadır. Öğretimde kullanılacak olan tüm öğretim araç -gereçleri özel eğitime gereksinim duyan bireylerin bireysel özellikleri dikkate alınarak hazırlanmaktadır.

Öğretim yapılacak ortamın dikkat dağıtıcı uyarıcılardan (yüksek ses, yüksek ışık vb.) arındırılarak ortam hazırlanılır. Özel eğitimde okuma-yazma eğitimine başlamadan önce dikkat edilmesi gereken iki önemli husus daha vardır.  Bunların birincisi “çocuğun özür grubu nedir? Nasıl bir okul yaşantısı olacaktır?”. Öğrenci down sendromlu, otizmli, yoksa gelişim geriliği veya özel öğrenme güçlüğü olan biri mi? Ona en uygun kullanılması gereken yöntem nedir? Akranlarıyla birlikte kaynaştırma eğitimimi alacak, özel alt sınıfa mı gidecek yoksa sadece rehabilitasyon desteğimi alacak?  

Dikkat edilmesi gereken ikinci önemli nokta ise çocuğun yeterli hazır bulunuşluk düzeyinde olmasıdır. Yeterli hazır bulunuşluk düzeyinde bulunan çocuğun okuma yazma süreci için gerekli bazı önkoşul becerileri yerine getirmesi gerekmektedir. Peki nedir bu ön koşul beceriler? Bunları 9 ana madde altında toplayabiliriz.

Özel gereksinimli çocuklarda okuma yazma eğitimi için sahip olunması gereken ön koşul beceriler:

  • Genel bilgi dağarcığı (meyveler, sebzeler, taşıtlar, hayvanlar, sayılar, meslekler, eylemler, geometrik şekiller, zıt kavramlar)
  • Görme (aynı olanı bulma, farklı olanı bulma, eksik tamamlama; resim, renk, sayı, harf eşleme)
  • İşitme (ses taklidi, senin yönünü bulma, gözü kapalı çıkan sesi tahmin etme, dinleme, dinlediği ile ilgili sorulara cevap verme)
  • Konuşma (kendini ifade edebilme, ailesini tanıtma, sorulan sorulara cevap verme)
  • Kas gelişimi (kaba ve ince motor beceriler, top tutma kağıt yırtma, hamurla oynama, ipe boncuk dizme vb)
  • Sosyal ve duygusal uyum (yeterli hazır bulunuşluk düzeyinde olması)
  • Dinleme
  • Kalem tutma
  • El-göz koordinasyonudur (parmak takibi yapabilme, sınırlı alan boyama, çizgi çalışmalarını yapabilme)

Özel gereksinimli çocuklarda eğer bu ön koşullar gelişim düzeyine ulaşmamışsa bu becerilerden çalışmaya başlanır.

Gerekli ön koşul beceriler kazandırıldıktan sonra öğretim yapılacak yöntem belirlenir. Okuma yazma süreci eğitimde sancılı bir süreçtir fakat doğru yöntem teknikle çalışıldığı takdirde bu süreç öğrencinin çalışmaktan zevk alacağı eğlenceli bir süreç haline gelmektedir.

Özel Eğitimde Okuma-Yazma Eğitiminde Kullanılan Yöntemler

  • Metin yöntemi (Üstün zekalı bireyler için): Paragraf bütün halinde verilir. Sonra cümle-kelime-hece ve seslere ayrılır. Bütünden parçaya gitme.
  • Harf yöntemi (Otizmli bireyler için): Harflerin okunuşu öğretilir. (Daha doğrusu otizmi olan birey harflerin okunuşunu ezberler. Örnek: ba-ca-ka-pı…) Sonra bu heceler birleştirilerek yeni kelime ve cümleler oluşturulur.
  • Ses yöntemi (Hafif veya ortaya yakın hafif düzeyde zihinsel yetersizliği olan bireyler için, down sendromlu çocuklar): Harflerin okunuşu esas alınmıştır. Bildiğiniz gibi şu anda devlet okullarında uygulanan bir yöntemdir. Sesler gruplara ayrılmış ve guruptaki ses sırası takip edilerek yeni yeni kelimeler türetilmiştir.

Yazma Becerisini ilerletmek için parmaklarla serbest boyama, havada, suda kum havuzunda, ayna karşısında çeşitli yazma uygulamaları yapılmaktadır.

Bireyin ilgi ve yetenekleri doğrultusunda el yazısı veya düz yazı kullanılmaktadır.

Okuma Yazma çalışmaları tam anlamıyla bitiminden sonra Bireyle okuma-anlama çalışmalarına daha sonra dil bilgisi konularına geçilmektedir. Okuma-anlama çalışmalarında çocukların algı düzeylerine göre basitten zora doğru görsel ve işitsel olarak (bilgisayar, radyo, televizyon ortamında, görsel kartlarla, okuma parçalarıyla, hikaye kitaplarıyla, sesli kitaplarla) çalışmalar yapılmaktadır.

Dil bilgisi konularında da yine çocuğun algı düzeyine göre:

  • Noktalama işaretlerini kullanma,
  • Yazım kuralları

Konuları işlenmektedir. Konular İşlendikten sonra grup ortamında veya bilgisayar ortamında oyun içinde alıştırmalar yapılmaktadır. Çocuklarımız hem eğlenip hem de öğrenmektedirler.

Özel Eğitim Etkinlikleri

Özel eğitim etkinlikleri, özel eğitime gereksinim duyan çocukların eğitimi için; özel olarak yetiştirilmiş personel, geliştirilmiş eğitim programı, bu çocukların durumlarına ve özelliklerine uygun olarak özel tasarlanmış etkinliklerdir.

Özel eğitim etkinliklerinden bazı örnekler:

Özel Eğitim etkinliği olarak bu eğitimde kullanabileceğiniz kelime ve cümle çalışmalarına buradan ulaşabilirsiniz. Bulmaca ve eşleştirme, okuma çalışmalarının olduğu özel eğitim etkinlikleri.

Özel Eğitim Etkinliklerinde Kullanılan Materyaller

Kurumumuzda kullanılan özel eğitim materyallerinde ve okul öncesi erken dönem çocuk gelişimine faydalı özel ürünlerle çalışmaktayız. Dil ve konuşma programı için kullandığımız materyeller ise geç konuşan, konuşma güçlüğü yaşayan veya konuşma seslerinin yanlış veya eksik üretilmesi anlamına gelen artikülasyon bozukluğu yaşayan bireylere yönelik konuşma materyallerimiz bulunuyor. 

Kurumumuzda dikkat geliştirme araçları bölümünde ise dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğuna (DEHB) yönelik eğitim setleri, dikkat gelişim kartları, dgs setleri gibi materyaller ile çalışılmaktadır.

Kurumumuzda fiziksel aktivite, ergoterapi ve spor egzersizleri için kullanılan Duyu Topları, Egzersiz Bantları, Egzersiz Topları, Masaj Aletleri, Fizyoterapi Masa ve Sehpaları, Terapi Salıncakları ve Terapi Çanakları gibi ürünleri özenle seçiyor, ithal ediyoruz ve kullanıyoruz.

El, bilek ve parmak egzersizleri için parmak ve bilek çalıştırıcılar, terapi hamurları ve terapi makasları, dokunma hassasiyeti yaşayan çocuklar için terapi fırçaları, ağız ve çene gelişimi ve terapisi için çiğneme tüpleri yine kurumumuzda aktif olarak kullanılmaktadır.

Disleksi etkinliklerimizde özel öğrenme güçlüğü veya bozukluğuna yönelik yayınlar ve eğitim materyalleri kullanıyoruz.

Özel eğitim yayınları, otizme yönelik ürünler, ergoterapi materyalleri gibi ülkemizde zor bulunan özel ürünleri uzman kadromuzla özel olarak seçip, yurt dışından ithal ediyor ve kurumumuzda özel eğitim etkinlikleri materyalleri olarak kullanmaktayız.

Özel Eğitim Amaçları Nelerdir?

Türk Milli Eğitimin temel ilkeleri doğrultusunda özel eğitime ihtiyaç duyan bireyler için hedeflediği genel amaçlar şunlardır;

  • Toplumsal rollerini gerçekleştirebilmesi,
  • Diğer insanlar ile iyi ilişkiler kurabilmesi,
  • İşbirliğine açık olabilmesi,
  • Kendi kendilerine yeterli bir duruma gelmeleri için temel yaşam becerilerini geliştirmeleri,
  • Çevresine uyum sağlayabilmesi,
  • Üreten ve mutlu bir birey olarak yetişmelerinin sağlanabilmesi, 
  • Birey için hazırlanmış eğitim programları ile özel yöntem, personel ve araç gereç kullanarak ilgileri, ihtiyaçları, yetenekleri ve yeterlilikleri doğrultusunda akademik olarak üst öğrenime, iş ve meslek alanlarına ve hayata hazırlanmalarını sağlamaktır.


Özel Eğitim Anaokulu Nedir?  Özel Eğitim Anaokuluna Kimler Gidebilir?

Özel eğitim anaokullarına rehberlik ve araştırma merkezlerinde oluşturulan Özel Eğitim Değerlendirme Kurulunca hazırlanan rapor doğrultusunda tam zamanlı kaynaştırma/bütünleştirme yoluyla okul öncesi eğitim kurumlarına yönlendirilen (Değişik ibare: RG-25/6/2015-29397) 36-71 aylık çocuklar bu kurumlara kaydedilir. Bu sınıfların mevcutları 10 çocuk bulunan sınıflarda iki, 20 çocuk bulunan sınıflarda ise bir çocuk olacak şekilde oluşturulur.

Özel Eğitim anaokullarında yer alan çocuklar gelişim özelliklerine göre ana okulu ve ana sınıfı olarak gruplandırıldıklarından, programlarda yer alan etkinlikler de çocukların gelişim özelliklerine göre hazırlanmıştır. Kazanımlar ve etkinlikler 36-72 Aylık Çocuklar İçin Okul Öncesi Eğitim Programı Öğretmen Kılavuzunda belirtildiği üzere 36-48 ay çocukları, 48-60 ay çocukları ve 60-72 ay çocukları için hazırlanan yıllık planlara göre yürütülür. 

İlçemiz Arnavutköy’de de bir adet özel eğitim anaokulu vardır. Erdoğan Demirören özel eğitim anaokulu Arnavutköy’deki ve Hadımköy’deki uygun öğrencilere bölgede hizmet vermektedir.

Ram (Rehberlik Araştırma Merkezi) Nedir?

Çocuğunuzla ilgili özel eğitim veya rehberlik ve psikolojik danışmanlık konularında yardıma ihtiyaç duyulduğunda başvurulabilecek Milli Eğitim Bakanlığı’na bağlı ücretsiz destek veren kurumlardır.

Rehberlik ve Araştırma merkezlerinde, Rehberlik ve Psikolojik Danışma ve Özel Eğitim Hizmetleri bölümleri bulunur.

Rehberlik ve araştırma merkezlerinin tarama, inceleme, tespit, teşhis, öğrenci tanıma gibi çalışmalarında kullanabilecekleri çeşitli yetenek, zekâ ve standart başarı testleri; kişilik, tutum, meslekî ve akademik benlik, gelişim, öğrenci davranışlarını değerlendirme gibi ölçekler; ilgi envanterleri, problem tarama envanterleri, kontrol listeleri, anketler ve benzeri ölçme araçları bulunur.

RAM´lardan Nasıl Yararlanabilirim?

Rehberlik ve Araştırma Merkezlerinin hizmetlerinden şahsi başvuru (öğrenci ise velisi ile birlikte) yapan kişiler ya da okul veya ilgili kurum ve kuruluşlardan gönderilen öğrenciler veya bireyler yararlanabilir.

Özel Eğitime İhtiyacı Olan Bir Çocuğum Var. Ne Yapmam Gerekiyor?

Yetersizlikten etkilenmiş bir çocuğunuz varsa veya böyle bir şeyden şüpheleniyorsanız öncelikle okulumuzda bulunan rehberlik servisine başvurmanız faydalı olacaktır. Yapılan ilk inceleme ve görüşmeden sonra gerekli evrak ve formlar doldurulduktan sonra çocuğun, ilçemiz Rehberlik ve Araştırma Merkezi’ne yönlendirmesi yapılacaktır.

Rehberlik ve Araştırma Merkezi’nde Yapılan Görüşme Sonucunda Çocuğumun Bir Yetersizlikten Etkilendiği Tespit Edildi. Şimdi Ne Yapmalıyım?

Rehberlik ve Araştırma Merkezi çocuğun yetersizlik türüne uygun olan, devlet bünyesinde olan bir özel eğitim kursu yani kurumuna yönlendirmesini yapacaktır. Bunun yanında bu eğitime destek olarak hizmet veren Özel Eğitim ve Rehabilitasyon Merkezleri bulunmaktadır.

Özel Eğitim ve Rehabilitasyon Merkezleri’nden Nasıl Faydalanabilirim?

Bu merkezlerden eğitim alabilmek için ‘çocuk psikiyatrisi’ bölümü olan bir devlet hastanesinden alınmış özürlü sağlık kurulu raporu ile birlikte Rehberlik ve Araştırma Merkezi’ne başvurmaları gerekmektedir. Rehberlik ve Araştırma Merkezi de bu rapora uygun olarak “rehabilitasyon merkezinde” eğitim alabilmesi için destek eğitim raporu düzenlemektedir.

Özel Eğitime İhtiyacı Olan Bireyler Nasıl Anlaşılır?

MEB Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliğinde tanımlandığı şekliyle “özel eğitim gerektiren birey, çeşitli nedenlerle bireysel özellikleri ve eğitim yeterlilikleri açısından akranlarına göre beklenilen düzeyden anlamlı farklılık gösteren” bireyi ifade etmektedir. Özel gereksinimi olan çocukların gereksinimleri tür ve dereceleri ile özellikleri birbirinden farklılık gösterdiğinden genellemelere gitmek mümkün olamamaktadır. Onların bireysel özellikleri, bir destek sağlanmadığında normal gelişen bireyler için sunulan eğitimden yararlanmaları güçleşmektedir. Her çocuk özeldir ve eğitim, ancak bireysel özellikler göz önünde tutularak verildiğinde amacına ulaşacaktır!

Bize Ne Zaman ve Neden Başvurmalısınız?

  • 0-3 yaş arası çocuğunuzun normal gelişimi veya dil gelişimi ile endişeleriniz varsa bize başvurabilirsiniz. Riskli durumlara erken müdahale etmek, ileride ortaya çıkabilecek problemli bir durumu önleyebilir.
  • Çocuğunuz 3-6 yaş arasında gelişimsel farklılığa sahip veya gecikmiş konuşma durumu varsa bize başvurabilirsiniz. Temel becerileri edineceği özel eğitim programımız süresince çocuğunuzu birlikte izler ve değerlendirerek adım adım süreci takip ederiz.
  • Çocuğunuz kendisi veya çevresine zarar veren, toplumsal hayata katılmanıza engel olan, sosyal beceri geliştirmesi ve arkadaş edinmesini zorlaştıran bir takım problem ve davranışlar sergiliyorsa bize başvurmalısınız. Uygulamalı Davranış Analizi ilkeleri ile davranış değiştirme yöntemleri, akademisyen uzmanlarımızın eşliğinde deneyimli özel eğitim öğretmenlerimiz tarafından başarılı bir şekilde uygulanmaktadır.
  • Çocuğunuzun gece uykusu ile ilgili sorunlar yaşıyorsanız bize başvurabilirsiniz
  • Çocuğunuz 7 yaşından büyükse ve özel eğitim desteğine ihtiyaç duyuyorsa akademisyen uzmanlarımızın danışmanlığında ihtiyacı olan özel eğitimi desteğini sağlayabiliriz.
  • Çocuğunuz ilkokula gidiyor ve akademik becerilerde sorun yaşıyorsa bize başvurabilirsiniz. Uzman akademisyenlerimizin rehberliğinde çocuğunuzunihtiyaçları belirlenir ve gerekli olan özel eğitim desteği sağlanır.


Özel Eğitim Kazanımları

Özel eğitime ihtiyacı olan bireylere yönelik olarak hazırlanan Erken Çocukluk Özel Eğitim Öğretim Programı, 7 gelişim alanı ile ilişkili öğretim programlarını kapsamaktadır. Bunlar;

Gelişim ve Alt Gelişim Alanları Tablosu

Gelişim AlanıAlt Gelişim Alanları

1. Bilişsel Gelişim Alanı
Mantık ve akıl yürütme-akıl yürütme ve problem çözme
Mantık ve akıl yürütme-sembolik temsil
Matematik-sayı kavramları ve nicelik
Matematik-sayı ilişkileri ve işlemler
Matematik-geometri ve uzamsal algı
Matematik-örüntüler ve sınıflama
Matematik-ölçme ve karşılaştırma
Bilim-bilimsel beceriler ve yöntem
Bilim-doğal, fiziksel çevre ve yaşam
Sosyal bilimler-çocuk, aile ve toplum
Sosyal bilimler-insanlar ve çevre
Sosyal bilimler-tarih ve olaylar
Yaratıcı sanatlar-müzik
Yaratıcı sanatlar-yaratıcı hareket ve dans
Yaratıcı sanatlar-sanat
Yaratıcı sanatlar-drama ve tiyatro

2. Alıcı Dil Gelişim Alanı
Anlam gelişimi
Dil Bilgisi yapıları
Sözel olmayan iletişim
Fonolojik farkındalık

3. İfade Edici Dil Gelişim Alanı
Başkalarıyla iletişim
Dil bilgisel sözcük, ek ve yapıların üretimi
Sözcük üretimi
Fonolojik farkındalık

4. Kaba Motor Gelişim Alanı
Hareket
Denge
Nesne kontrolü
5. İnce Motor Gelişim AlanıKavrama
El becerileri

6. Sosyal-Duygusal Gelişim Alanı
Sosyal ilişkiler
Benlik algısı-öz yeterlilik
Öz denetim
Davranışsal ve duygusal sağlık
Sosyal anlamlandırma

7. Uyumsal Beceriler Gelişim Alanı
Yeme-içme becerileri
Kişisel bakım becerileri
Giyinme-soyunma becerileri
Tuvalet becerileri
Günlük yaşam becerileri

Öğretim programında bulunan yedi gelişim alanındaki kazanımlar, aşamalık ve ardışıklık ilkesine bağlı kalınarak basitten karmaşığa ve somuttan soyuta olacak biçimde düzenlenmiştir.

Program; 0-36 ay arası çocukların gelişimsel alanlardaki gelişimsel kazanımları ya da özellikleri temel alınarak oluşturulduğu için gelişimsel, alt gelişim alanları ve ana gelişim alanları birbiri ile ilişkili olduğu için dengeli ve bütünsel, bireysel farklılıkları temel aldığı için esnek, oyunu ve etkinlikleri kazanımları desteklemede kullandığı için oyun ve etkinlik temelli, ebeveynin / birincil bakıcının evde uygulama yapması ve uygulamaların kurumda ya da evde eğitimci / uzman tarafından desteklenmesine dayandığı için ev merkezli ve kurum destekli, tüm kazanımları desteklemede anne-uzman-çocuk arasındaki nitelikli etkileşimlere önem verdiği için de etkileşim temelli bir yapıdadır.